Walery Goetel i sprawy Czechosłowackie

Walery Goetel był członkiem komisji delimitacyjnej mającej wyznaczyć granicę polsko-czechosłowacką po I wojnie światowej. Był przyjaźnie nastawiony zarówno do Czechów i Słowaków, ale jednocześnie stał na straży interesów odradzającej się Polski i w latach 1919-1920 mocno zaangażował się m.in. w sprawę przyłączenia Jaworzyny Spiskiej do II RP.

W roku 1921 Goetel, podczas jednej z wędrówek po Tatrach Bielskich, nawiązał znajomość z profesorami Uniwersytetu Karola w Pradze: botanikiem Karelem Dominem, geografem Viktorem Dvorskym i geologiem Radimem Kettenrem. Do przypadkowego spotkania doszło na przełęczy Hawraniej. W trakcie rozmowy Walery Goetel przedstawił pomysł utworzenia pogranicznego parku narodowego. Park miał objąć całe Tatry i być otwarty dla naukowców i turystów polskich i czechosłowackich. Jak pisał w swoich wspomnieniach profesor: “Myśl ta została przez kolegów czechosłowackich przyjęta z pełną aprobatą, i w ten sposób rozpoczęła się nasza współpraca nad ochroną tatrzańskiej przyrody”.

Jego działania na rzecz powstania pogranicznych parków narodowych nakierowane były również na Pieniny oraz Czarnohorę. Po zakończeniu sporów granicznych w 1924 roku włączył się w realizację postanowień zawartych w dokumencie końcowym: zawarcie konwencji turystycznej oraz stworzenie parków natury w masywie Babiej Góry, Tatrach, Pieninach i Czarnochorze (ich obszar miał objąć łącznie 500 km2).

Przyczynił się również do powstania Asocjacji Słowiańskich Towarzystw Turystycznych (bardzo aktywnie działali tutaj wszyscy uczestnicy spotkania na przełęczy Hawraniej czyniąc ochronę przyrody jednym z głównych celów ASTT). Organizacja ta wyrosła na intelektualnym podglebiu wytworzonym przez uczonych z Europy Środkowo - Wschodniej zaangażowanych w turystykę górską oraz aktywnych na zjazdach geografów i etnografów słowiańskich. 

W roku 1924 w Pradze Goetel zaprezentował referat poświęcony geologii Tatr. Spotkanie stało się dla niego inspiracją do zorganizowania forum współpracy turystów z krajów słowiańskich. Natychmiast nawiązał kontakt z Klubem Czechosłowackich Turystów i we wrześniu 1924 zorganizował spotkanie w Tatrach (Przedstawiciele PTT i KCZT prowadzili rozmowy zarówno po polskiej, jak i czechosłowackiej stronie granicy). To tutaj narodziła się ASTT, która formalnie powstała kilka miesięcy później. 

Następnie z inicjatywy PTT i KČST odbył się 12-14 IX 1925 w Schronisku pod Kozicą w Tatrach słowackich i w Dworcu Tatrzańskim w Zakopanem zjazd reprezentantów towarzystw turystycznych z Polski (PTT), Czechosłowacji (KČST), Bułgarii i Jugosławii. Uchwalono wtedy założenie ASTT. W roku 1926 odbył się pierwszy formalny zjazd ASTT w Pradze. Zdecydowano, że rada Asocjacji będzie przenosić się za każdym razem tam, gdzie organizowany będzie kolejny zjazd. W jej funkcjonowanie wraz z Walerym Goetelm włączony był Mieczysław Orłowicz.

Autorem artykułu jest Grzegorz Kaczmarek

Tags: